Apraksi Nedir?

Konuşma ve dil bozuklukları birbirinden ayrılır. Buna bağlı olarak birey kendisine söylenilenleri anlamada ve kendisini ifade etmede güçlük çektiğinde kişide dil bozukluğu olduğu anlaşılır. Dil bozukluğu olan kişilerde sözcük üretimi yetersizdir. Apraksi ise bunların tam tersi bir dil bozukluğu hastalığı değildir. Kişinin söylemek istediklerini ifade ederken ki çektiği güçlükten kaynaklı bir konuşma bozukluğudur. Birey bu tip durumlarda daha önce öğrenmiş olduğu hareketleri kapasitesi olmasına rağmen gerçekleştiremez. Apraksi rahatsızlığı olan kişiler günlük yaşamlarında ayakkabı bağlama, düğme ilikleme gibi eylemlerde bir kişinin yardımına ve özel eğitime ihtiyaç duyabilirler. Apraksi belirtileri olarak şunları sıralayabiliriz;

  • Kişinin dil gelişiminde gecikmeler
  • Söylenen cümlelerin uzamasına bağlı olarak hataların artması
  • Anlama becerisinin sözel becerisinden daha iyi olması
  • Kişi yaptığı hatanın farkında olduğu için düzeltmeye çalışırken sözcük tekrarına düşer
  • Konuşma aralarında uzun duraklamalar görülür
  • Ses ve dil becerisinde olumsuzluklar gözlemlenir.

Yukarıda saydığımız belirtilerin var olduğu kişi sayısı gün geçtikçe artar. Bu durumun daha çok otizmli çocuklarda görüldüğü belirlenmiştir. Otizmli çocuklarda görülen apraksi, iletişim kısıtlılığına yol açarak olumsuz sonuçlar doğurur.

Konuşma Apraksisi

Konuşma apraksisinde 2 önemli modelden bahsedilir. Bunlar;

  • Edinilmiş konuşma apraksisi: Toplumda yer alan her yaştaki bireyi etkileyebilir. Çocuklardan ziyade genellikle yetişkin bireylerde görülür. Beynin konuşma bölümünde meydana gelen hasardan kaynaklı oluşur. Buna bağlı olarak bireyin konuşma yetisinde kayıplar ve yetersizlikler meydana gelir.
  • Gelişimsel konuşma apraksisi: Yetişkinlerden daha çok çocuklarda görülen bir durumdur. Doğumdan itibaren gelişen bir süreçtir. Erkeklerde kızlara oranla daha çok görüldüğü belirlenmiştir. Gelişimsel konuşma apraksisinde çocukların yaşıtlarına oranla konuşmalarındaki gecikme ve yavaşlıklar dikkat çeker. Bu apraksinin nedenleri için henüz bir olguya rastlanmamıştır. Gelişimsel konuşma apraksisinde meydana gelen dil sorunları;
  • Zayıf sözcük dağarcığı
  • Yanlış dil bilgisi
  • Konuşma sorunları
  • Okuma yazma
  • Motor beceri sorunlarıdır.

Bir gelişimsel konuşma apraksisi olan birey konuşurken sesleri ve heceleri doğru dizine koyup sesletirken zorlanırlar. Her bireyde farklı olarak değişkenlik gösteren bu durum aynı bireyde de farklılıklara yol açabilir. Örneğin birey kullandığı bir kelimeyi yanlış kullanmasından ötürü düzeltirken tekrar yanlış kullanmaya itilebilir. Bu kelimeyi başka bir zamanda doğru kullanabilir. Burada da önemli olan deneme yanılma yöntemi ile doğru kelimeyi bulma çabasıdır. Apraksinin görüldüğü veya gözlemlendiği bireylerin bir dil ve konuşma terapistinden destek almaları önerilir. Bireye göre değişkenlik gösteren durumlarda Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezi uzmanları tarafından bir program hazırlanır. Genellikle ses tekrarlarına, sözcük tekrarlarına dayalı bu programlar uyulduğu takdirde bireylere önemli katkı sağlar. Rehberlik ve Araştırma Merkezinde yoğun bir program olmasından ötürü bireylere gelen aile desteği oldukça önemlidir. Aile içerisinde de verilen desteğin artmasıyla bireyler daha özgüvenli olurlar. Bu durumlarda bireylerde toplumsal ve bireysel olarak büyük katkılar sağlar.